Chủ tịch Hồ Chí Minh là một
tấm gương ngời sáng về tư cách của một người cách mạng; là người “vật chất
không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục”, luôn “lo trước thiên hạ, vui
sau thiên hạ”. Người luôn luôn nêu cao ý thức tiết kiệm, chống tham ô, lãng
phí, quan liêu. Trong tác phẩm Ðường Kách mệnh, Người viết về tư cách người
cách mạng: "Tự mình phải cần kiệm, vị công vong tư, không hiếu danh, không
kiêu ngạo, nói thì phải làm, ít lòng ham muốn về vật chất...".
Ngay khi Cách mạng Tháng Tám
thành công, ngày 3-9-1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Người
nêu "Những nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa"
và "đề nghị mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực
hiện: cần, kiệm, liêm, chính".
Trong những năm tháng kháng
chiến gian khổ chống thực dân Pháp xâm lược, Người thường nhắc nhở đồng bào,
cán bộ, chiến sĩ kết hợp chặt chẽ phong trào thi đua giết giặc với phong trào
tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống quan
liêu.
Năm 1947, Người viết tác phẩm
Sửa đổi lối làm việc nêu rõ: Phải rèn luyện đạo đức cách mạng, ra sức chống những
thói hư tật xấu, lên mặt quan cách mạng, hẹp hòi, tư túi, v.v.
Năm 1952, trong tác phẩm Thực
hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu, Người phân tích
rõ biểu hiện, bản chất, tác hại, nguyên nhân và những biện pháp chống các bệnh
này và thực hành chính sách tiết kiệm.
Ngày 3-2-1969, nhân dịp kỷ
niệm thành lập Ðảng, Người viết bài Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ
nghĩa cá nhân.
Trước lúc đi xa Người căn dặn
trong Di chúc: "Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức
cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư".
Cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí
Minh là tấm gương ngời sáng về đức cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, là mẫu
mực về đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị, khiêm tốn. Cuộc đời Người từ một
phụ bếp trên tàu, một thợ ảnh ở ngõ hẻm Compoint đến khi trở thành Chủ tịch nước
vẫn luôn là những tháng ngày thanh bạch, tiết kiệm và giản dị. Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc về đức cần, kiệm. Người tóm tắt,
"cần" tức là tăng năng suất trong công tác, bất kỳ công tác gì;
"kiệm" tức là không lãng phí thì giờ, của cải của mình và của nhân
dân; "liêm" tức là không tham ô, luôn tôn trọng, giữ gìn của công và
của nhân dân; "chính" là việc phải dù nhỏ cũng làm, việc trái dù nhỏ
cũng tránh. Cho đến lúc phải từ biệt thế giới này, Người căn dặn: "Sau khi
tôi đã qua đời, chớ nên tổ chức điếu phúng linh đình, để khỏi lãng phí thì giờ
và tiền bạc của nhân dân".
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh,
thực hành tiết kiệm không phải là bủn xỉn, "không phải xem đồng tiền to bằng
cái nong", gặp việc đáng làm cũng không làm, đáng tiêu cũng không tiêu. Tiết
kiệm không phải là ép mọi người nhịn ăn, nhịn mặc; trái lại, cốt để giúp vào
tăng gia sản xuất, để dần dần nâng cao mức sống của nhân dân; tiết kiệm để tích
trữ thêm vốn cho công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa, để cải thiện
đời sống nhân dân. Tiết kiệm bao gồm: tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời
gian, tiết kiệm tiền của và tất cả mọi người đều phải tiết kiệm. Chủ tịch Hồ
Chí Minh coi thực hành tiết kiệm là một quy luật đi lên của một đất nước, một
phương pháp của chế độ kinh tế, không phải chỉ nước nghèo mới thực hành tiết kiệm,
mà cả nước giàu cũng phải tiết kiệm. Người còn chỉ rõ: "Một dân tộc biết cần,
kiệm, biết liêm sỉ là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một
dân tộc văn minh, tiến bộ".
Muốn thành công trong thực
hành tiết kiệm, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh phải tẩy sạch nạn tham ô, lãng phí và
bệnh quan liêu. Người chỉ rõ: Tham ô đối với cán bộ, đó là "ăn cắp của
công làm của tư, đục khoét của nhân dân, ăn bớt của bộ đội, tiêu ít mà khai nhiều,
lợi dụng của chung để làm quỹ riêng"; đối với nhân dân, đó là "ăn cắp
của công, khai gian, lậu thuế". Còn lãng phí bao gồm nhiều mặt: lãng phí sức
lao động, lãng phí thời gian, lãng phí tiền của, lãng phí của cải vật chất của
nhân dân, của đất nước. Nguyên nhân gây ra lãng phí, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh
là do trình độ non kém, do thiếu kiến thức nghiệp vụ chuyên môn, do độc đoán
đưa ra những quyết định sai lầm. Người còn chỉ rõ: "Tham ô có hại, nhưng
lãng phí có khi còn hại nhiều hơn: nó tai hại hơn tham ô, lãng phí, Người kết
luận: "Tham ô là trộm cướp. Lãng phí tuy không lấy của công đút túi, song
kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn
tham ô".
Chủ tịch Hồ Chí Minh không
chỉ làm rõ khái niệm, nội dung, tác hại, mà còn phân tích nguyên nhân dẫn đến
tham ô, lãng phí, đó là bệnh quan liêu: "Có nạn tham ô và lãng phí là vì bệnh
quan liêu. Vì những người và những cơ quan lãnh đạo từ cấp trên đến cấp dưới
không sát công việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cán bộ, không gần gũi
quần chúng. Ðối với công việc thì trọng hình thức mà không xem xét khắp mọi mặt,
không vào sâu vấn đề. Chỉ biết khai hội, viết chỉ thị, xem báo cáo trên giấy,
chứ không kiểm tra đến nơi, đến chốn". Người cho rằng, bệnh quan liêu là
chỉ gieo hạt vun trồng cho tham ô, lãng phí nảy nở, "vì những người và những
cơ quan lãnh đạo mắc bệnh quan liêu thành thử có mắt mà không thấy suốt, có tai
mà không nghe thấu, có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắm vững.
Kết quả là những người xấu, những cán bộ kém tha hồ tham ô, lãng phí". Người
nhấn mạnh: "Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, kẻ
thù khá nguy hiểm, vì nó không mang gươm, mang súng, mà nó nằm trong các tổ chức
của ta, để làm hỏng việc của ta, nó làm hỏng tinh thần trong sạch và ý chí vượt
khó của cán bộ ta, nó phá hoại đạo đức cách mạng của ta là cần, kiệm, liêm,
chính". Chủ tịch Hồ Chí Minh thường coi đó "là hành động xấu xa nhất
của con người... Nó có hại đến sự nghiệp xây dựng nước nhà", là "giặc
nội xâm". Bởi vì, tham ô, lãng phí, quan liêu thường đi liền với nhau và
luôn là một trở lực lớn, là nguy cơ sụp đổ đối với mọi chế độ xã hội. Vì thế,
"chống tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu cũng quan trọng, cần kíp như việc
đánh giặc trên mặt trận. Ðây là mặt trận tư tưởng và chính trị", và
"muốn trừ sạch nạn tham ô, lãng phí thì trước mắt phải tẩy sạch bệnh quan
liêu".
Nguyên nhân sâu xa, bao trùm
của các căn bệnh nêu trên, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là chủ nghĩa cá nhân - một
thứ trở lực nằm ngay trong mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi con người. Người coi chủ
nghĩa cá nhân là một trở lực nội tại và là một nguyên nhân gốc gây ra bao khuyết
điểm, sai lầm và trở lực khác. Người chỉ rõ: "Chủ nghĩa cá nhân đẻ ra trăm
thứ bệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ quan, tham ô, lãng
phí... Nó trói buộc, nó bịt mắt những nạn nhân của nó, những người này bất kỳ
việc gì cũng xuất phát từ lòng tham muốn danh lợi, địa vị cho cá nhân mình, chứ
không nghĩ đến lợi ích của giai cấp, của nhân dân. Chủ nghĩa cá nhân là một kẻ
địch hung ác của chủ nghĩa xã hội. Người cách mạng phải tiêu diệt nó". Vì
như Người phân tích: "Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt,
nó khéo dỗ dành ta đi xuống dốc... vì thế càng nguy hiểm",... "chủ
nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng..., chờ dịp để phát triển, để
che lấp đạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho sự nghiệp
cách mạng". Do đó, "phải ra sức gột rửa chủ nghĩa cá nhân". Tuy
nhiên, Người cũng lưu ý rằng, "đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không có
nghĩa là giày xéo lên lợi ích cá nhân". Ðặc biệt, Người nhấn mạnh trong
giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì "thắng lợi của chủ nghĩa xã hội
không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân".
Do vậy, phải thường xuyên rèn luyện và "nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch
chủ nghĩa cá nhân".
Từ sự phân tích sâu sắc những
biểu hiện, bản chất, nội dung, nguồn gốc của tham ô, lãng phí, quan liêu, Chủ tịch
Hồ Chí Minh còn đề ra những biện pháp nhằm chống các căn bệnh tệ hại này một
cách có hiệu quả.
Một là, phải tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, rèn
luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Hai là, phải dựa vào quần chúng, phát động quần chúng tích cực tham
gia đấu tranh chống tham ô, lãng phí, quan liêu và thực hành tiết kiệm.
Ba là, phải hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước, đào tạo và nâng cao
trình độ của đội ngũ cán bộ.
Bốn là, phải tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, thanh tra và xử
lý kỷ luật nghiêm minh những tập thể, cá nhân vi phạm.
Năm là, thường xuyên chỉnh đốn đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Ðể thực hiện có hiệu quả cần
coi trọng và tiến hành đồng bộ các biện pháp. Người còn yêu cầu: "Mỗi cán
bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Ðảng, của nhân dân lên trên hết,
trước hết. Phải kiên quyết nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá
nhân, bồi dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết, tính tổ chức và tính kỷ
luật".
Trước tình trạng tham nhũng
và những tệ nạn xã hội ở nước ta hiện nay, để phòng chống tham nhũng có hiệu quả,
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã xác định phải “tích cực đấu tranh chống
tham nhũng lãng phí, …kiên quyết thu hồi tài sản tham nhũng; kịp thời xử lý,
thay thế cán bộ lãnh đạo, quản lý khi có biểu hiện tham nhũng, lãng phí; xử lý
nghiêm những cán bộ nhũng nhiễu, vòi vĩnh, gây phiền hà cho người dân”[1].
Để thực hiện được điều đó việc quán triệt, học tập và làm theo những chỉ dẫn của
Chủ tịch Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh
quan liêu càng thấy rõ tầm quan trọng hơn bao giờ hết, góp phần làm cho Đảng ta
ngày càng trong sạch vững mạnh, luôn xứng đáng là người lãnh đạo, người đầy tớ
trung thành của nhân dân.
